6.10.1906 r.—6.10.2006 r.

100 lat czasopisma "Społem"

Spółdzielcze czasopismo "Społem" – wydawane przez Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni Spożywców "Społem" w Warszawie – obchodzi jubileusz 100-lecia swego istnienia. Takim jubileuszem może poszczycić się niewiele tytułów w polskiej prasie.

Spółdzielczość spożywców na ziemiach polskich narodziła się w latach 60-tych XIX wieku, kiedy Polska znajdowała się w niewoli trzech państw zaborczych – Austrii, Prus i Rosji. W każdym z zaborów na powstanie i rozwój spółdzielczości miały wpływ odmienne uwarunkowania prawne, polityczne i gospodarcze. Wspólny był tylko patriotyczny charakter ruchu spółdzielczego, dający możliwości samoobrony gospodarczej i politycznej przed uciskiem administracji każdego z państw zaborczych.

Pomimo różnych trudności i przeciwności największy dorobek osiągnęła spółdzielczość spożywców na terenie zaboru rosyjskiego i dlatego tzw. Kongresówka uważana jest za kolebkę polskiej spółdzielczości spożywców.

Ogromne znaczenie dla rozwoju ruchu spółdzielczego na ziemiach polskich miało zorganizowanie w 1906 r. Towarzystwa Kooperatystów w Warszawie, które w pierwszych latach działalności spełniało funkcję ośrodka inspirującego i kierującego ruchem założycielskim stowarzyszeń spożywczych.

Towarzystwo Kooperatystów powstało na bazie Sekcji Kooperatywnej, założonego przez znanego pisarza i myśliciela Edwarda Abramowskiego, Związku Stowarzyszeń Samopomocy Społecznej. Początkowo było ono organizacją tajną. Wśród założycieli Towarzystwa, oprócz Edwarda Abramowskiego, byli działacze spółdzielczy: Romuald Mielczarski i Stanisław Wojciechowski, jak również grono inteligencji postępowej: Antoni Natanson, Jan Dmochowski, Leon Słupiński, Stefan Dziewulski, Stefan Żeromski, Antoni Mędrecki, Antoni Donimirski i Rafał Radziwiłłowicz.

Największym osiągnięciem Towarzystwa Kooperatystów w początkowym, konspiracyjnym okresie było zorganizowanie wydawania tygodnika "Społem". Pierwszy numer pisma ukazał się w Warszawie w dniu 6 października 1906 roku – na miesiąc przed legalizacją Towarzystwa. Założycielami pisma byli: Edward Abramowski, Romuald Mielczarski, dr Rafał Radziwiłłowicz i Stanisław Wojciechowski – wybitni działacze społeczni, inicjatorzy, organizatorzy i redaktorzy periodyku.

Pomysłodawcą nazwy czasopisma był Stefan Żeromski, pisarz i publicysta, jeden z największych twórców prozy polskiej – blisko współpracujący z Towarzystwem Kooperatystów. Z pomysłem Stefana Żeromskiego na tytuł wiąże się odwołanie do staropolskiego określenia: społem – razem, wspólnej działalności, której nadrzędnym celem jest wspólne dobro.

Redaktorem i wydawcą pierwszego numeru "Społem" był dr Rafał Radziwiłlowicz, a kierownikiem literackim – Stanisław Wojciechowski – późniejszy Prezydent RP.

W winiecie pierwszego numeru "Społem!" (z wykrzyknikiem – sic) umieszczono werset z "Ody do młodości" Adama Mickiewicza: "W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele".

W pierwszym numerze "Społem" czytamy: "Chcemy tworzyć drogę planowej i systematycznej działalności na leżącym dotychczas odłogiem polu".

W tymże numerze kierownik działu praktycznych wskazówek, Romuald Mielczarski pisze słowa: "Ruch kooperacyjny ma również cele wychowawcze, mianowicie przygotować społeczeństwo do objęcia spraw gospodarskich we własne ręce, wychować je dla samorządu gospodarczego".

W początkowym okresie istnienia pisma "Społem", w latach 1906—1911, kiedy nie istniał jeszcze związek spółdzielczości spożywców, pismo to w pewnej mierze sprawowało funkcję łącznika między niezrzeszonymi spółdzielniami.